Genç yetişkinlerde bağlanma stilleri ile beden imajı arasındaki ilişkide kişilik özelliklerinin aracı rolü
The mediating role of personality traits in the relationship between attachment styles and body image in young adult
DOI:
https://doi.org/10.14687/jhs.v23i1.6618Keywords:
bağlanma stilleri, kişilik özellikleri, beden imajıAbstract
Öz
Beden imajını etkileyen psikolojik süreçlerin anlaşılması, bireyin benlik değerlendirmesi ve psikososyal uyumu açısından kritik bir araştırma alanıdır. Bu çalışmada bağlanma stillerinin beden imajı üzerindeki etkisinde kişilik özelliklerinin aracılık rolü incelenmiştir. Araştırma ilişkisel tarama modeline dayalı olarak yürütülmüş ve tüm istatistiksel analizler SPSS 27 programı üzerinden, doğrudan, dolaylı ve aracı etkilerin test edilmesine olanak sağlayan PROCESS Macro Model 4 kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın örneklemini 18–35 yaş aralığında toplam 315 katılımcı oluşturmuştur. Bağlanma stilleri Üç Boyutlu Bağlanma Stilleri Ölçeği, kişilik özellikleri Beş Faktörlü Kişilik Envanteri, beden imajı ise Beden İmajı Ölçeği ile değerlendirilmiştir. Analizler öncesinde normallik varsayımları test edilmiş, ardından değişkenler arasındaki ilişkileri belirlemek için Pearson korelasyon analizi uygulanmıştır. Daha sonra bağlanma stillerinin beden imajı üzerindeki etkilerinin kişilik özellikleri aracılığıyla nasıl aktarıldığını incelemek amacıyla bootstrap temelli çoklu aracılık modelleri yürütülmüştür.
Bulgular, güvenli bağlanmanın beden imajı ile negatif, kaygılı ve kaçınan bağlanma stillerinin ise beden imajı ile pozitif ve anlamlı ilişkiler gösterdiğini ortaya koymuştur. Ayrıca güvenli bağlanma dışadönüklük, uyumluluk, açıklık ve sorumluluk ile pozitif yönde; nevrotizm ile negatif yönde ilişkilidir. Kaygılı ve kaçınan bağlanma stilleri ise özellikle daha yüksek nevrotizm ve daha düşük dışadönüklük–sorumluluk profilleri ile ilişkilidir. PROCESS analizleri, üç bağlanma stilinin de beden imajı üzerinde kişilik özellikleri aracılığıyla anlamlı dolaylı etkiler yarattığını göstermiştir. Özellikle nevrotizm, kaygılı ve kaçınan bağlanma modellerinde en güçlü aracı değişken olarak öne çıkmıştır. Sorumluluk ve dışadönüklük ise daha zayıf fakat anlamlı aracılık etkileri göstermiştir.
Sonuç olarak, bağlanma stilleri beden imajını yalnızca doğrudan etkilememekte, aynı zamanda kişiliğin temel bileşenleri üzerinden dolaylı olarak da şekillendirmektedir. Elde edilen bulgular, beden algısı ile ilgili müdahale ve önleme çalışmalarında hem bağlanma örüntülerinin hem de kişilik dinamiklerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğine işaret etmektedir.
Abstract
Understanding the psychological processes that influence body image constitutes a critical area of research in terms of individuals’ self-evaluation and psychosocial adjustment. The present study examined the mediating role of personality traits in the relationship between attachment styles and body image. The research was conducted using a relational survey design, and all statistical analyses were performed using SPSS 27. Direct, indirect, and mediating effects were tested employing PROCESS Macro Model 4. The sample consisted of 315 participants aged between 18 and 35 years. Attachment styles were assessed using the Three-Dimensional Attachment Styles Scale, personality traits were measured with the Five-Factor Personality Inventory, and body image was evaluated using the Body Image Scale.
Prior to the analyses, assumptions of normality were tested, followed by Pearson correlation analyses to determine the relationships among the variables. Subsequently, bootstrap-based multiple mediation models were conducted to examine how the effects of attachment styles on body image are transmitted through personality traits. The findings revealed that secure attachment was negatively associated with body image, whereas anxious and avoidant attachment styles showed positive and significant associations with body image. In addition, secure attachment was positively related to extraversion, agreeableness, openness to experience, and conscientiousness, and negatively related to neuroticism. In contrast, anxious and avoidant attachment styles were particularly associated with higher levels of neuroticism and lower levels of extraversion and conscientiousness.
PROCESS analyses demonstrated that all three attachment styles exerted significant indirect effects on body image through personality traits. Neuroticism emerged as the strongest mediating variable, especially in the anxious and avoidant attachment models. Conscientiousness and extraversion also exhibited weaker yet statistically significant mediating effects. Overall, the findings indicate that attachment styles influence body image not only directly but also indirectly through core components of personality. These results suggest that both attachment patterns and personality dynamics should be jointly considered in intervention and prevention programs targeting body image perceptions.
An extended English abstract providing a detailed account of the study is available at the end of the article.
Downloads
References
Abak, E. Ve Güzel, H.Ş. (2021). Ruminatif düşünme stili, beden algısı ve sosyal görünüş kaygısının romantik ilişki ve partner odaklı obsesif kompulsif semptomlarla ilişkisi. Klinik Psikiyatri Dergisi, 24, 368-382. DOI: 10.5505/kpd.2021.14632.
Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E. ve Wall, S. (1978). Patterns of attachment: A psychological study of the strange situation. Lawrence Erlbaum Associates.
Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E. ve Wall, S. (2015). Patterns of attachment: A psychological study of the strange situation. Psychology Press. (Orijinal work published 1978). https://mindsplain.com/.
Ainsworth, M.D.S. (1969). Objeckt relations dependency and attachment: a theoretical review of the infant- mother relationship. Child Development, 40, 969-1025. http://www.psychology.sunysb.
Allen, M. S., ve Walter, E. E. (2016). Personality and body image: A systematic review. Body Image, 19, 79–88. https://doi.org/10.1016/j.bodyim.2016.08.012
Altınok, A. ve Kara, A. (2017). Beden imajı ile psikolojik belirti düzeyi ve kişilerarası tarz arasındaki ilişkiler: alternatif modeller. Düşünen Adam Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi, 30(3), 170-180. DOI: 10.5350/DAJPN2017300301 .
Atak, H. (2017). Yetişkinliğe geçiş döneminde anneye bağlanma ve özerk eylemde bulunmanın kişilik özellikleri üzerindeki etkisi. Social Sience Studies, 5(10), 136-147. download/article-file/2151462.
Atak, H. Ve Taştan, N. (2012). Romantik ilişkiler ve aşk. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 4(4), 520-546. doi:10.5455/cap.20120431 .
Babahanoğlu, R. (2021). Gençlerin bağlanma stilleri ile eş seçimi arasındaki ilişkinin incelenmesi. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 17, 98-118. https://doi.org/10.46218/tshd.900972.
Bartholomew, K. ve Horowitz, L. M. (1991). Attachment styles among young adults: A test of a four-category model. Journal of Personality and Social Psychology, 61(2), 226–244. https://doi.org/10.1037/0022-3514.61.2.226.
Botta, R. A. (1999). Television images and adolescent girls’ body image disturbance. Journal of Communication, 49(2), 22-41. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1999.tb02791.x.
Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent-child attachment and healthy human development. Basic Books. https://www.increaseproject.eu/images.
Bowlby, J. (2013). Bağlanma ve kaybettiğinde:1. (T.V.Soylu, Çev.). Pinhan Yayıncılık. (Orijinal çalışma basım tarihi 1969).
Bowlby, J. (2021). Bağlanma ve kaybettiğinde: 2. (M. Günay, Çev.). Pinhan Yayıncılık. (Orijinal çalışma basım tarihi 1973).
Bretherton, I., ve Munholland, K. A. (2008). Internal working models in attachment relationships. In J. Cassidy ve P. R. Shaver (Eds.), Handbook of attachment: Theory, research, and clinical applications (2nd ed., pp. 102–127). Guilford Press.
Bulut, M.B. ve Yıldız, M. (2020). Üniversite öğrencilerinin kişilik özelliklerinin yaşam doyumlarına etkisi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 24(2), 397- 412. https://dergipark.
Cash, T. F. (2012). Encyclopedia of body image and human appearance. Academic Press. https://books.google.com.tr/books.
Cash, T. F. ve Pruzinsky, T. (Eds.). (2002). Body image: A handbook of theory, research, and clinical practice. New York: Guilford Press.
Cash, T. F. ve Smolak, L. (Eds.). (2011). Body image: A handbook of science, practice, and prevention (2nd ed.). New York: Guilford Press. https://www.guilford.com/.
Creswell, J.W. and Creswell, J.D. (2018) Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. Sage, Los Angeles. https://www.scirp.org/.
Çalışır, M. (2009). Yetişkin bağlanma kuramı ve duygulanım düzenleme stratejilerinin depresyonla ilişkisi. Psikiyatride Güncel Yaklașımlar, 1, 240-255. https://dergipark.org.tr.
Dionne, M. M. ve Davis, C. (2012). Body İmage and Personality. T. F. Cash (Ed.), Encyclopedia of Body Image and Human Appearance içinde (ss. 135–140). Elsevier Academic Press.
Ertürk, Y. Ve Arıkan, S. (2021). Romantik ilişkilerde ilişki istikrarı: sınır kişilik örgütlenmesinde erken dönem uyumsuz şemalar, ilişkilerde manipülasyon ve flört şiddeti bağlamında incelenmesi. Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma Dergisi, 9(87), 1776-1791. http://dx.doi.org/10.26450/jshsr.3213 .
Erzen, E. (2016). Üç boyutlu bağlanma stilleri ölçeği. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(3), 1-21. DOI: 10.17679/iuefd.17323631 .
Feeney, J. A. (1999). Adult Attachment, Emotional Control and Marital Satisfaction. Personal Relationships, 6, 169-185. http://dx.doi.org/10.1111/j.1.
Feist, J., Feist, G. J. ve Roberts, T.-A. (2017). Theories of personality (9th ed.). McGraw-Hill Education. https://books.google.com.tr/.
Freud, S. (1961). The ego and the id. (J. Strachey, Trans.). W. W. Norton. (Original work published 1923).
Güler, K. (2022). Kadınlarda beden imgesi baş etme stratejilerinin toplumsal cinsiyet rolleri ve erken dönem uyum bozucu şemalarla ilişkisi. Ulakbilge, 72(4), 447-462, https://www.ulakbilge.com/.
Hargreaves, D. Ve Tiggemann, M. (2002). The effect of televisioncommercials on mood and body dissatisfaction: the role of appearance- schema activation. Journal of Socil and Clinical Psychology, 21(3), 287-308. DOI:10.1521/jscp.21.3.287.22532.
Haspolat, N.K. ve Kağan, M. (2017). Sosyal fobinin yordayıcıları olarak beden imajı ve benlik saygısı. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(2), 140-148, Doi: 10.17556/erziefd.322327.
Hazan, C. ve Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524. https://doi.org/10.1037/0022-3514.52.3.511
Horzum, M. B., Ayas, T. ve Padır, M. A. (2017). Beş̧ faktör kişilik ölçeğinin Türk kültürüne uyarlanması. Sakarya Üniversitesi Eğitim Dergisi, 7(2), 398-408. Doi: 10.19126/suje.298430.
Ilgaz Yıldırım, B. (2014). Çalışanların beş faktör kişilik özellikleri ile iş tatminleri arasındaki ilişki: Alanya’daki beş yıldızlı oteller üzerindeki bir uygulama. (Doktora Tezi, Akdeniz Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 363379).
John, O.P., Donahue, E.M. ve Kentle, R.L. (1991). The big five inventory versions 4a and 54. Instute of Personality ans Social Research, 6(15). https://fetzer.org/.
Kara, A. (2016). Sosyal görünüş kaygısı ile utangaçlık arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Birey ve Toplum Dergisi, 6(1), 95-105. https://dergipark.org.tr/tr/.
Karaman, N. G., Doğan, K. Ve Çoban, A.E. (2010). A study to adapt the big five inventory to Turkish. Procedia Social and Behavioral Sciences 2, 2357–2359. https://toad.halileksi.net/.
Kayabaş, A. ve Atak, H. (2021). Beliren yetişkinlikte ilişki istikrarı: anneye bağlanma ve bilişsel tamamlanma ihtiyacının yordayıcılığı. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 13(1), 227-244. https://doi.org/10.18863/pgy.936498 .
Keating, L., Tasca, G. A. ve Hill, R. (2015). Attachment insecurity, body dissatisfaction, and emotion regulation difficulties in women with eating disorders. Eating Behaviors, 19, 115–121. https://doi.org/10.1016/j.eatbeh.2015.08.003
Kline, R. B. (2016). Principles and Practice of Structural Equation Modeling (4th ed.). New York, NY: The Guilford Press. https://books.google.com.tr/.
Leit, R. A., Pope, H. G., Jr. ve Gray, J. J. (2001). Cultural expectations of muscularity in men: The evolution of Playgirl centerfolds. International Journal of Eating Disorders, 29(1), 90–93. https://doi.org/10.1002/1098-108X.
Matera, C., Nerini, A. ve Stefanile, C. (2013). The role of peer influence on girls’ body dissatisfaction and dieting. European Review of Applied Psychology, 63(2), 67-74. DOI:10.1016/j.erap.2012.08.002.
McCrae, R. R. ve Costa, P. T. (1999). A five-factor theory of personality. In L. A. Pervin & O. P. John (Eds.), Handbook of personality: Theory and research (2nd ed., pp. 139–153). Guilford Press. https://www.researchgate.net.
McCrae, R.R., ve Costa, P.T. (2003). Personality in adulthood. https://books.google. (Original work published 2003).
Mikulincer, M. (1998). Attachment working models and the sense of trust: An exploration of interaction goals and affect regulation. Journal of Personality and Social Psychology, 74(5), 1209–1224. https://doi.org/10.1037/0022-3514.74.5.1209.
Mikulincer, M. ve Shaver, P. R. (2007). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change. Guilford Press. https://www.academia.edu/.
Morry, M. M., ve Staska, S. L. (2001). Magazine exposure: Internalization, self-objectification, eating attitudes, and body satisfaction in male and female university students. Canadian Journal of Behavioural Science / Revue canadienne des sciences du comportement, 33(4), 269–279. https://doi.org/10.1037/h0087148.
Muthand, J. L. ve Cash, T. F. (1997). Body‐image attitudes: what difference does gender make? Journal of Applied Social Psychology, 27(16), 1438–1452. https://psycnet.apa.org/r.
Neagu, A. (2015). Body image: a theoretical framework. The Publishing House of The Romanian Academy.17(1), 29-38. https://acad.ro/sectii200.
Noftle, E. E., & Shaver, P. R. (2006). Attachment dimensions and the Big Five personality traits. Journal of Research in Personality, 40(2), 179–208. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2004.11.003
Orth, U., Robins, R. W. ve Widaman, K. F. (2012). Life-span development of self-esteem and its effects on important life outcomes. Journal of Personality and Social Psychology, 102(6), 1271–1288. https://doi.org/10.1037/a0025558
Paquet, D. (2007). Ayna Ayna Güzel Ayna- Bir Güzellik Öyküsü. (Çev. O., Türkay). Yapı Kredi Yayınları,
Pokrajavac- Bulian, A. ve Zvivcic- Becirevic, I. (2005), Locus of control and self esteem as correlates of body dissatisfaction in croatian university students. European Eating Disorders Review, 13, 54 – 60. https://www.researchgate.net/.
Robins, R. W., Tracy, J. L., Trzesniewski, K., Potter, J. ve Gosling, S. D. (2001). Personality correlates of self-esteem. Journal of Research in Personality, 35(4), 463–482. https://doi.org/10.1006/jrpe.2001.2324.
Rucker, C. E. Ve Cash, T. F. (1992). Body images, body-size perceptions, and eating behaviors among African American and White college women. Lnternational journal of Eating Disorders, 12(3), 291-299. https://doi.org/10.1002/1098-108x.
Rusbult, C.E. ve Buunk, B.P. (1993). Commitment processes in close relationships: an interdependence analysis. Journal of Social and Personal Relationships, 10(2), 175-204, https://doi.org/10.1177/026540759301000202.
Saylan, E. Ve Soyyiğit, V. (2022). Beden imajının boyutları: beden imajı ölçeği. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 12(65), doi: 10.17066/tpdrd.1138273.
Schilder, P. (1950). The image and appearance of the human body: Studies in the constructive energies of the psyche. American edition: New York, International Universities Press. (Original work published 1935). https://archive.org/details/schilder-paul.
Shaver, P. R. ve Brennan, K. A. (1992). Attachment styles and the “Big Five” personality traits: Their connections with relationship styles, emotion regulation, and well-being. Personality and Social Psychology Bulletin, 18(5), 536–545. https://doi.org/10.1177/0146167292185003.
Sinanoğlu, E., ve Sağır, M. (2024). Kişilik özelliklerinin beslenme alışkanlıkları, beden algıları ve antropometrik ölçümlere etkisinin incelenmesi: Başkent Üniversitesi Örneği, Antropoloji (48), 16-23. https://dergipark.org.tr/tr/.
Stormer, S. M. ve Thompson, J. K. (1996). Explanations of body image disturbance: A test of maturational status, negative verbal commentary, social comparison, and sociocultural hypotheses. International Journal of Eating Disorders, 19(2), 193–202. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/.
Striegel-Moore, R.H. ve Franko, D.L. (2002). Body Image Issues among Girls and Women, Body image: A handbook of theory, research and clinical practice,(ed. T. F. Cash). T. Pruzinsky, The Guilford Press, New York. https://www.researchgate.net/.
Swami, V. (2015). Cultural influences on body size ideals: Unpacking the impact of Westernization and globalization. European Psychologist, 20(1), 44– 51. https://doi.org/10.1027/1016-9040/a000150.
Tantleff-Dunn, S. ve Gokee, J. L. (2002). Interpersonal influences on body image development. In T. F. Cash & T. Pruzinsky (Eds.), Body image: A handbook of theory, research, and clinical practice (pp. 108–116). Guilford Press.
Thompson, J.K., Burke, N.L. ve R. Krawczyk. (2012). Measurement of body image in adolescence and adulthood. Encyclopedia of Body İmage and Human Appearance, 2(1), 512-520. https://www.sciencedirect.com.
Tylka, T. L. (2011). Positive psychology perspectives on body image. In T. F. Cash ve L. Smolak (Eds), Body image. A handbook of science, practice, and prevention (pp. 56-64). New York, Guilford Press.
Uçar, T., Arslan, G. ve Öztürk, M. (2019). Bağlanma stilleri, benlik saygısı ve beden imajı ilişkisi: Üniversite öğrencileri üzerine bir araştırma. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 47(1), 213–230.
Watson, D. ve Clark, L. A. (1984). Negative affectivity: The disposition to experience aversive emotional states. Psychological Bulletin, 96(3), 465–490. https://doi.org/10.1037/0033-2909.96.3.465
Wood-Barcalow, N., Tylka, T. L. ve Augustus-Horvath, C. L. (2010). But i like my body: positive body ımage characteristics and a holistic model for young –adult women. Body Image, 7(2), 106-116. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20153990/.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Journal of Human Sciences
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
©1999 Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
